نهاد وقف، نقشی بی‌بدیل در شکوفایی جوامع اسلامی ایفا کرده است. اما علی‌رغم گستردگی موقوفات زنان و تأثیر شگرف آن بر تمدن‌اسلامی، این حوزه چندان مورد توجه نبوده و حضور تاریخی زنان در تمدن‌اسلامی با تحریف فرهنگیِ ناشی از حاشیه‌رانی ادیبان و خیال‌پردازی‌های مستشرقان مواجه شده است. بررسی موقوفات زنان می‌تواند تصویری واقع‌گرایانه از جایگاه اجتماعی‌اقتصادی زنان مسلمان ارائه دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش فرهنگی‌اجتماعی موقوفات زنان در خیزش علمی تمدن اسلامی و استخراج دلالت‌های آن برای تمدن نوین اسلامی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که موقوفات زنان چه انواعی داشته و چگونه می‌توان از این تجارب برای تحقق اهداف تمدن‌نوین‌اسلامی بهره گرفت؟ این پژوهش با رویکردی تاریخی-تحلیلی و با بهره‌گیری از روش‌های استقرایی و توصیفی‌تحلیلی انجام شده است. ابتدا همه گزارش‌های مرتبط با موقوفات زنان از صدر اسلام تا پایان دوره مدنظر گردآوری و سپس، داده‌ها بر اساس نوع موقوفات، طبقه اجتماعی واقفان و پراکندگی جغرافیایی دسته‌بندی و با روش تحلیلی، انگیزه‌ها و تأثیرات آن‌ها بر توسعه علمی و تمدنی شناسایی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که موقوفات زنان گرچه در آغاز محدود بود، اما به‌تدریج توسعه چشمگیری یافت و زنان واقف از اقشار مختلفی برخاسته‌اند. انگیزه غالب، کسب ثواب اخروی از طریق «صدقه جاریه» بوده است. تأثیرات موقوفات زنان بر خیزش علمی و نیز توسعه شهری در تمدن اسلامی انکارناپذیر است. بر این اساس، آنچه به‌عنوان کاستی‌های موجود در وضعیت زنان در برخی جوامع اسلامی تلقی می‌شود، نه بازتابی از متن دین، بلکه برآیندی از تعامل عرف‌های محلی، رخدادهای تاریخی و مناسبات قدرت است.