نقش منابع معرفتی در تمدن ‌نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . دکتری روابط بین‌الملل، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.

2 دکتری مدرسی معارف اسلامی، گرایش مبانی نظری اسلام، دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران

چکیده

بنیادی‌ترین مسأله در دست‌یابی به تمدن نوین اسلامی، نقش عقل، تجربه و وحی است. نظریه‌پردازان مسلمان، در راستای نقد تمدن غرب و دست‌یابی به تمدن اسلامی، به نظریه‌های گوناگونی از علم دینی دست‌یافته‌اند؛ این نظریه‌ها علی‌رغم نقد مبانی تمدن غربی، به خاطر ضعف در روش‌شناسی معرفتی خود، نتوانسته‌اند علم دینی مورد نیاز تمدن اسلامی را ارائه دهند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، نخست جایگاه عقل و تجربه در هندسه معرفتی تمدن نوین اسلامی را تحلیل کرده و سپس روش به‌کارگیری این منابع معرفتی در ساخت این تمدن را تحلیل نموده است. یافته‌های پژوهش چنین است که همه‌ی علوم (توصیفات و تجویزات) در قرآن موجود است و فقط معصومان به تمام حقایق علوم دسترسی دارند و غیرمعصومان با مراجعه به کتاب و سنت و با به‌کارگیری ابزارهای معرفتی عقل و تجربه، توانایی کشف برخی از حقایق علوم را دارند. در وهله‌ی نخست باید توسط عقل و تجربه با رویکرد ابزاری به سراغ کتاب و سنت رفته و با تکیه به فرآیند شش مرحله‌ای ابزاری، به علم دینی مورد نیاز تمدن اسلامی دست‌یافت و در وهله‌ی دوم، چنانچه عقل و تجربه با رویکرد منبعی و در عرض کتاب و سنت، به دستاورد قطعی و یا یقین عقلایی دست یابند، این دستاورد نیز از حجیت برخوردار است و دینی خواهد بود و از این دستاورد می‌توان در ساخت تمدن نوین اسلامی بهره برد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of epistemological sources in modern Islamic civilization

نویسندگان [English]

  • Alireza Naeij 1
  • Muhammad Reza Piri 2
1 PhD in International Relations, Faculty of Economics and Political Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Islamic Republic of Iran.
2 Ph.D in Islamic Education, Theoretical Foundations of Islam, Qom University, Qom, Islamic Republic of Iran
چکیده [English]

The most fundamental issue in achieving a new Islamic civilization is the role of reason, experience and revelation in the construction of this civilization; Muslim theorists, in order to critique Western civilization and achieve Islamic civilization, have developed various theories of religious science; Despite criticizing the foundations of Western civilization, these theories have failed to provide the religious knowledge required by Islamic civilization due to their weakness in epistemological methodology; The present study, using a descriptive-analytical method, first explains the place of reason and experience in the epistemological geometry of the new Islamic civilization and then analyzes the method of using these epistemological sources in the construction of this civilization; The research findings are that all sciences (descriptions and prescriptions) are present in the Qur'an and only the infallibles have access to all the truths of the sciences and the non-infallibles are able to discover some of the truths of the sciences by referring to the book and tradition and using the epistemological tools of reason and experience. . In the first place, one should go to the book and tradition through reason and experience with an instrumental approach, and by relying on the process of six instrumental stages, the religious knowledge required by Islamic civilization should be achieved. The book and tradition achieve a definite achievement or rational certainty, this achievement also has authority and will be religious, and this achievement can be used in the construction of a new Islamic civilization.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Reason
  • experience
  • revelation
  • religious science and modern Islamic civilization
  • قرآن کریم
  • ابن‌بابویه، محمدبن‌علی (1395)، کمال الدین و تمام النعمة، محقق و مصحح: على اکبر غفارى، چاپ دوم، تهران، اسلامیه.
  • اسماعیل راجی فاروقی (1385)، توضیحاتی ناگریز در اسلامی سازی معرفت، تدوین و ترجمه: مجید مرادی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • بهرامی، محمدحسین، فدایی اصفهانی، مرتضی و رضایی اصفهانی، محمدعلی (1398)، مبانی استنباط نظریه‌های علمی احادیث، پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 6، (10): 9 ـ 36.
  • تورانی، اعلی و سلطان احمدی، منیر (1392)، اصل عدم قطعیت در تصویر فلسفی و الهیاتی، پژوهش‌های معرفت‌شناختی، (5): 31 ـ 50.
  • جابر بن حیان (2005)، مختار رسائل جابربن‌حیان، قاهره، مکتبة الخانجی.
  • جوادی آملی، عبدالله (1395)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، چاپ نهم، قم، اسراء.
  • _________ (1397)، تسنیم، چاپ دوم، قم، اسراء.
  • حبال، محمد جمیل و جواری، مقداد مرعی (1418)، العلوم فی القرآن، بیروت، دار النفائس.
  • حلّى، سید ابن طاووس (1368)، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر‌.
  • حیدری، علی‌نقی (1412)، الاجتهاد و التقلید (اصول الاستنباط)، قم، دارالمعارف الاسلامیه.
  • خاکی قراملکی، محمدرضا و صادقی، ابراهیم (1398)، امکان‌سنجی مهندسی تمدن نوین اسلامی از منظر مدل ارتباطی دین و علم مدرن در اندیشه علامه جوادی آملی، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2، (1)، ص 1 ـ 36.
  • شاکرین، حمیدرضا (1391)، کارکرد عقل در فهم دین، قبسات، 17، (65)، 5 ـ 26.
  • شیرازی، علی (بی‌تا)، تعلیقة على فرائد الأصول، قم، دار الأضواء.
  • صدر، سید محمدباقر (1424)، اقتصادنا، قم، مرکز الأبحاث و الدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
  • صفار، محمدبن‌حسن (1404)، بصائرالدرجات، قم، مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
  • طباطبایی، سید محمدحسین (1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه اعلمی طباطبایی.
  • علی پوریانی، طهماسب (1390)، صورت‌بندی مدرنیته و پسامدرنیسم: معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی، مطالعات سیاسی، 3، (11)، ص 207 ـ 232.
  • فاروقی، اسماعیل (1384). علوم عقلی و تجربی در عالم اسلامی، ترجمه محمد فیروزکوهی و روح‌الله نصراللهی، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل.
  • کچایی، مجید، احمدی (1394)، تمایز مبانی تمدن مهدوی با تمدن غرب و عوامل بسترزای آن، پژوهش‌های مهدوی، 3، (12)، 107 ـ 124.
  • کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407)، الکافی. مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
  • گلشنی، مهدی (1388)، از علم سکولار تا علم دینی، چاپ چهارم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • متولی امامی، سیدمحمدحسین (1398)، منزلت عقل فقهی در تمدن‌سازی نوین اسلامی، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2، (2)، ص 1 ـ 26.
  • مجلسی، محمدباقر (1405). بحار الأنوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، چاپ دوم، تـهران، المـکتبه‏ الاسـلامیه.
  • محمدی ری‌شهری، محمد (1385)، دانشنامه احادیث پزشکی، چاپ ششم، قم، دارالحدیث.
  • مرادی، مجید (1385)، اسلامی سازی معرفت، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • مروّه، یوسف (1387)، العلوم الطبیعیة فی القرآن، بیروت، مطالع الوفاء.
  • مظفر، محمدرضا (1392)، المنطق، تعلیق: غلام‌رضا فیاضی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  • مفید، محمد بن ‌محمد نعمان (1413)، تاریخ الارشاد، مصحح: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‌، قم، کنگره شیخ مفید.
  • ملکی اصفهانی، مجتبی (1393)، فرهنگ اصطلاحات اصول، چاپ دوم، قم، جامعة المصطفی العالمیه.
  • میرباقری، سید محمدمهدی (1398)، «عصر جدید»؛ خوانشی از مفاهیم و راهبرد‌های بیانیه گام دوم، قم، تمدن نوین اسلامی.
  • ___________ (1389)، گفتارهایی پیرامون تحول در علوم انسانی، قم، فجر ولایت.
  • میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1430)، القوانین المحکمه فی الاصول المتقنه، محقق: رضا حسین صبح، قم، احیاء الکتب الاسلامیة.
  • نجفی، موسی (۱۳۸۸)، انقلاب فرامدرن و تمدن اسلامی (موج چهارم بیداری اسلامی)، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
  • نقیب العطاس، سید محمد (1375)، اسلام و سکولاریسم، مترجم: احمد آرام، تهران، دانشگاه تهران.
  • نقی‌پورفر، ولی‌الله و رضائیان، علی (1398)، نقشه جامع مدیریت اسلامی «نجما»، چاپ دوم، ویرایش ششم، قم، دانشگاه قم.
  • نوذری، حسینعلی و شیخلر، کاظم (1389)، روش‌شناسی و معرفت‌شناسی در رهیافت پست‌مدرن، علوم سیاسی، (12)، 35 ـ 56.
  • واقدی، محمدبن عمر (1369)، مغازی، مترجم: محمود مهدوى دامغانى‏، چاپ دوم، تهران، نشر دانشگاهی.
  • هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1395)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی.
  • The Holy Quran
  • Ibn Babawiyyah, Mohammad Ibn Ali (2015), Kamal al-Din and all the blessings, researcher and editor: Ali Akbar Ghaffari, second edition, Tehran, Islamic.
  • Ismail Raji Farooqi (2006), Inevitable Explanations in the Islamization of Knowledge, Compiled and Translated by: Majid Moradi, Qom, Seminary and University Research Institute 4. Bahrami, Mohammad Hossein, Fadaei Esfahani, Morteza and Rezaei Esfahani, Mohammad Ali (1398), Principles of inference of scientific theories of hadith, Research Journal of Comparative Hadith Sciences, 6, (10): 9-36.
  • Turani, Ali and Sultan Ahmadi, Munir (2013), The Principle of Uncertainty in Philosophical and Theological Image, Epistemological Research, (5): 31-50.
  • Jabir bin Hayyan (2005), Mukhtar Rasa'il Jaber bin Hayyan, Cairo, Al-Khanji School.
  • Javadi Amoli, Abdullah (2016), The status of reason in the geometry of religious knowledge, ninth edition, Qom, Esra.
  • __________ (1397), Tasnim, second edition, Qom, Esraa.
  • Habal, Mohammad Jamil and Javari, Miqdad Mar'i (1418), Al-Ulum Fi Al-Quran, Beirut, Dar Al-Nifais.
  • Halli, Sayyid Ibn Tawus (1368), Faraj al-Mahmum in the history of the scholars of astronomy, Qom, Dar al-Zakhaira.
  • Heydari, Ali Naqi (1412), Ijtihad and Taqlid (Principles of Inference), Qom, Dar al-Ma'arif al-Islamiya.
  • Khaki Gharamaleki, Mohammad Reza and Sadeghi, Ebrahim (1398), Feasibility study of modern Islamic civilization from the perspective of the relationship model of religion and modern science in the thought of Allameh Javadi Amoli, Basic Studies of Modern Islamic Civilization, 2, (1), pp. 1-36.
  • Shakerin, Hamidreza (2012), The Function of Reason in Understanding Religion, Qabsat, 17, (65), 5-26.
  • Shirazi, Ali (Bita), commentary on the principles of principles, Qom, Dar Al-Azwa.
  • Sadr, Sayyid Muhammad Baqir (1424), Economics, Qom, Center for Research and Specialized Studies for Martyr Sadr.
  • Saffar, Mohammad Ibn Hassan (1404), Basair al-Darjat, Qom, Ayatollah Al-Marashi Al-Najafi School.
  • Tabatabai, Seyyed Mohammad Hussein (1390), Al-Mizan Fi Tafsir Al-Quran, Beirut, Tabatabai Scientific Institute.
  • Ali Pouriani, Tahmasb (2011), Formulation of Modernity and Postmodernism: Epistemology, Ontology and Anthropology, Political Studies, 3, (11), pp. 207-232.
  • Farooqi, Ismail (1384). Rational and Experimental Sciences in the Islamic World, translated by Mohammad Firoozkoohi and Ruhollah Nasrollahi, Tehran, International Publishing.
  • Kachaei, Majid, Ahmadi (2015), Distinguishing the foundations of Mahdavi civilization with Western civilization and its underlying factors, Mahdavi researches, 3, (12), 107-124.
  • Klini, Muhammad ibn Ya`qub (1407), Al-Kafi. Editor: Ali Akbar Ghaffari and Mohammad Akhoondi, fourth edition, Tehran, Islamic Library.
  • Golshani, Mehdi (2009), From Secular Science to Religious Science, Fourth Edition, Tehran, Institute of Humanities and Cultural Studies.
  • Motavi Emami, Seyed Mohammad Hossein (1398), The status of jurisprudential reason in modern Islamic civilization, Fundamental studies of modern Islamic civilization, 2, (2), pp. 1-26.
  • Majlisi, Mohammad Baqir (1405). Behar Al-Anwar Al-Jame'a for the news of the pure Imams, second edition, Tehran, Islamic Library.
  • Mohammadi Riheshahri, Mohammad (2006), Encyclopedia of Medical Hadiths, sixth edition, Qom, Dar al-Hadith.
  • Moradi, Majid (2006), Islamization of Knowledge, Qom, Research Center and University.
  • Marwa, Yusuf (1387), Natural sciences in the Qur'an, Beirut, study of fulfillment.
  • Muzaffar, Mohammad Reza (2013), Logic, commentary: Ghulam Reza Fayyazi, Qom, Islamic Publishing Foundation.
  • Mufid, Muhammad ibn Muhammad Nu'man (1413), History of Guidance, Editor: Al-Bayt Foundation, Qom, Sheikh Mufid Congress.
  • Maleki Esfahani, Mojtaba (2014), Dictionary of Terms of Principles, second edition, Qom, Mustafa Al-Alamiyah University.
  • Mirbagheri, Seyed Mohammad Mehdi (1398), "New Age"; A reading of the concepts and strategies of the second step statement, Qom, modern Islamic civilization.
  • ____________ (2010), Discourses on Transformation in Humanities, Qom, Fajr Velayat.
  • Mirza Qomi, Abu al-Qasim ibn Muhammad Hassan (1430), The Laws of the Court in the Pious Principles, Researcher: Reza Hussein Sobh, Qom, Revival of Islamic Books.
  • Najafi, Musa (2009), The Postmodern Revolution and Islamic Civilization (Fourth Wave of Islamic Awakening), Tehran, Institute of Contemporary Iranian History Studies.
  • Naqib Al-Attas, Seyed Mohammad (1375), Islam and Secularism, Translator: Ahmad Aram, Tehran, University of Tehran.
  • Naghi Pourfar, Valiullah and Rezaian, Ali (1398), Comprehensive Map of Islamic Management "Najma", Second Edition, Sixth Edition, Qom, Qom University.
  • Nozari, Hossein Ali and Sheikhlar, Kazem (2010), Methodology and Epistemology in the Postmodern Approach, Political Science, (12), 35-56.
  • Vaqidi, Mohammad Ibn Omar (1369), Maghazi, Translator: Mahmoud Mahdavi Damghani, Second Edition, Tehran, University Press.
  • Hashemi Shahroudi, Seyyed Mahmoud (2015), Farhang-e-Fiqh according to the religion of Ahl al-Bayt (as), Qom, Institute of Encyclopedia of Islamic Jurisprudence.
  •