دانشگاه شاهد فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی 2676-525X مقالات آماده انتشار 2026 08 03 Civilizational Media: Toward a Theory of Media and Civilization رسانه تمدنی؛ درآمدی بر یک نظریه در نسبت رسانه و تمدن 5147 10.22070/nic.2026.21523.1487 FA بهرام اخوان کاظمی گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی شیراز 0000-0003-3869-0257 سید علی حسینی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز 0009-0004-7971-781X Journal Article 2026 06 12 Civilizational media; Civilization; Media theory; Cultural memory با وجود توسعه چشمگیر مطالعات رسانه و مطالعات تمدنی، نسبت نظری میان این دو حوزه همچنان به‌صورت منسجم صورت‌بندی نشده است. در اغلب رویکردهای رایج، رسانه به‌عنوان ابزار انتقال پیام، فناوری ارتباطی یا نهادی اجتماعی مطالعه می‌شود و تمدن نیز عمدتاً یکی از عرصه‌های تأثیر آن تلقی می‌گردد. در نتیجه، جایگاه رسانه به‌مثابه سازوکار ارتباطیِ تولید معنا، تثبیت حافظه فرهنگی و استمرار تاریخی تمدن، کمتر موضوع نظریه‌پردازی مستقل قرار گرفته است.<br /> پژوهش حاضر با هدف صورت‌بندی نظری مفهوم «رسانه تمدنی» و بازتعریف نسبت رسانه و تمدن انجام شده است. این پژوهش از نوع بنیادی و نظری بوده و با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی، مطالعه اسنادی و تلفیق انتقادی ادبیات حوزه‌های تمدن، ارتباطات، حافظه فرهنگی و هویت جمعی، چارچوبی مفهومی برای تبیین کارکرد تمدنی رسانه ارائه می‌دهد.<br /> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رسانه تمدنی را نمی‌توان صرفاً ابزار انتقال اطلاعات یا بازنمایی واقعیت دانست، بلکه باید آن را زیرساختی ارتباطی و نمادین تلقی کرد که از طریق بازنمایی، معناپردازی، روایت‌سازی و تثبیت حافظه فرهنگی، گذار پدیده‌های اجتماعی را از سطح عینیت به منابع پایدار تمدنی امکان‌پذیر می‌سازد. بر این اساس، «الگوی منابع تمدن‌ساز» با اتکا بر سه مؤلفه عینیت، تعلق و تداوم تاریخی، منطق تبدیل واقعیت اجتماعی به حافظه فرهنگی، هویت جمعی و بازتولید تمدن را تبیین می‌کند.<br /> نوآوری این پژوهش در ارائه مفهوم «رسانه تمدنی» نیست، بلکه در جابه‌جایی سطح تحلیل از رسانه به‌عنوان ابزار ارتباطی به رسانه به‌مثابه زیرساخت ارتباطیِ استمرار تمدن است؛ چارچوبی که می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای بازاندیشی در نظریه‌های رسانه، مطالعات تمدنی و سیاست‌گذاری ارتباطی بگشاید.