دانشگاه شاهد فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی 2676-525X 8 2 2025 09 23 A Critical Analysis of the Role of Science and Technology in Iran’s Dignity-Oriented Governance During the Second Phase of the Islamic Revolution (With Emphasis on Critique of the Hegemonic Order and Elaboration of an Indigenous Model from the Perspective of Ayatollah Khamenei) بررسی و تحلیل نقش علم و فناوری در حکمرانی عزت‌آفرین ایران در گام دوم انقلاب (با تأکید بر نقد نظام سلطه و تبیین الگوی بومی از منظر آیت‌اللّه خامنه‌ای) 187 222 4811 10.22070/nic.2025.20091.1369 FA سید زکریا محمودی رجا استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز. ایران 0000-0003-4350-1916 Journal Article 2024 12 15 Purpose: This research aims to elucidate the key components and indicators of dignity-oriented science and technology governance in the Second Step of the Islamic Revolution, based on upstream documents and the strategic thought of Ayatollah Khamenei. By critically examining the global hegemonic order and the intellectual underpinnings of Islamic-Iranian civilization, this study seeks to design an indigenous model of scientific and technological advancement that prioritizes national dignity, justice, and independence. Methodology: The study employs a qualitative content analysis and descriptive-analytical approach. Data were systematically collected from the official works, speeches, and upstream documents of Ayatollah Khamenei from 2004 to 2024. Using structured coding and logical reasoning, key themes regarding science, technology, governance, critique of the hegemonic order, and the requirements of the Second Step were identified. Analytical procedures included open, axial, and selective coding, guided by Spragens’ theoretical model of crisis. Validity was ensured through iterative triangulation and comparison of categories. Findings: Analysis of upstream documents revealed that science and technology, from Ayatollah Khamenei’s perspective, are not limited to economic and technical domains, but constitute the core foundations of national power, independence, and the development of a new Islamic civilization. The study identified a multidimensional crisis in contemporary science and technology, stemming from the Western hegemonic order, the severance of science from ethics, and the instrumentalization of knowledge for domination. Six strategic pillars were extracted for dignity-oriented governance: 1. Fundamental critique of the global hegemonic order and the promotion of a resistance-oriented scientific discourse; 2. Advancement of national self-confidence and reliance on indigenous capacities; 3. Localization of science and technology based on Islamic values and national needs; 4. Nurturing committed, innovative, and youth-centered human capital, supporting knowledge-based ecosystems, and addressing brain drain; 5. Development of scientific diplomacy and collaboration with independent nations and anti-hegemonic networks; 6. Establishment of a just system for the fair distribution and socialization of scientific and technological achievements. The body and function of this model integrate science with spirituality, ethics, and justice, rejecting dependency and fostering endogenous progress. The model aligns scientific development with societal needs and ethical imperatives, positioning science and technology as transformative forces for national dignity and civilization-building in the Iranian context. Conclusion: Dignity-oriented governance of science and technology, grounded in the Second Step statement, embeds spirituality, justice, and independence as central axes of scientific progress. This indigenous model not only empowers Iran to overcome structural dependency and resist systemic pressures from the hegemonic order, but also provides an exemplary framework for other independent societies. The research concludes that the realization of a new Islamic civilization depends on the endogenous production of ethical and justice-driven science and technology, tailored to the values and necessities of Iranian society. تحولات پرشتاب دانش و فناوری در عصر حاضر، افزون‌بر خلق بسترهای نوین برای تعالی بشر، اغلب به ابزاری در خدمت بازتولید هژمونی و تعمیق ساختارهای نابرابر در نظام بین‌الملل تبدیل‌ شده است. سیاست‌گذاری‌های علمی و فناورانه در غرب، به‌ویژه از حیث سازوکارهای حکمرانی دانش، عمدتاً معطوف به تحکیم منافع انحصاری قدرت‌های مسلط و تثبیت مناسبات سلطه‌گرانه بوده و از این رهگذر، علم را از کارکردهای اصیل خود در راستای تحقق عدالت، ارتقای معنویت و رفع نیازهای واقعی انسان معاصر دور ساخته است. در واکنش به این وضعیت، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به بنیان‌های فلسفی و تمدنی فرهنگ اسلامی ـ ایرانی و اتخاذ رویکردی انتقادی به منطق سلطۀ علمی غرب، درصدد طراحی و استقرار الگویی بومی، مستقل و عزت‌آفرین از حکمرانی علم و فناوری برآمده است. این مطالعه با بهره‌گیری از چهارچوب مفهومی اسپریگنز، به واکاوی فرایند تکوین و تطور اندیشۀ راهبردی حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای دربارۀ نسبت علم، فناوری و حکمرانی می‌پردازد. بر مبنای چهار مرحلۀ مدل اسپریگنز ـ‌شامل ادراک بحران، تبیین علل، ارائۀ راه‌حل و تجویز عملی‌ـ نشان داده می‌شود که معظم‌له با شناسایی بحران وابستگی علمی و شکاف دانشی، ریشه‌های آن را در سلطۀ ساختارهای جهانی دانش و ضعف استقلال و خودباوری علمی می‌دانند. راهبرد ایشان بر توسعۀ «علم نافع»، تربیت نیروی انسانی متعهد و نوآور، تحکیم زیرساخت‌های خوداتکایی علمی و پیوند عمیق میان علم، اخلاق و عدالت اجتماعی استوار است و بر لزوم شکل‌دهی به ‌نظام حکمرانی بومی و مقتدر در عرصۀ دانش و فناوری تأکید دارند. برایند این تحلیل حاکی از آن است که در چهارچوب فکری رهبر انقلاب اسلامی، حکمرانی علم و فناوری باید به‌مثابۀ ابزاری راهبردی برای ارتقای اقتدار ملی، تحقق عدالت اجتماعی و ایفای نقش فعال و تمدن‌ساز در نظام بین‌الملل تلقی شود. این رویکرد امکان عبور فعال و خلاقانه از ساختارهای سلطه و ارائۀ الگویی الهام‌بخش برای دیگر جوامع مستقل و عدالت‌خواه را فراهم می‌سازد.

https://nic.shahed.ac.ir/article_4811_35e3384e1cfad14e62eb5844da86ecc5.pdf